Η Ελεγκτική Υπηρεσία δημοσίευσε σήμερα την Ειδική Έκθεση, με τίτλο «Ακάμας: Ο σχεδιασμός και η υλοποίηση των έργων διασφαλίζουν την προστασία της περιοχής;». Τα κυριότερα ευρήματα του διαχειριστικού ελέγχου που πραγματοποιήθηκε αφορούν τις αδυναμίες που διαπιστώθηκαν σε σχέση με τη διαδικασία της εκτίμησης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων και της διαμόρφωσης των περιβαλλοντικών όρων, τις αποκλίσεις που εντοπίστηκαν στα κατασκευαστικά σχέδια σε σχέση με την ενσωμάτωση των νομικά δεσμευτικών και ουσιωδών όρων της Περιβαλλοντικής Αρχής, τις αποκλίσεις από τα κατασκευαστικά σχέδια κατά το στάδιο υλοποίησης του έργου και τις αποκλίσεις από άλλους ουσιώδεις όρους που έθεσε η Περιβαλλοντική Αρχή.
Αδυναμίες που διαπιστώθηκαν σε σχέση με τη διαδικασία εκτίμησης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων: Η Περιβαλλοντική Αρχή εξέδωσε Έκθεση Ειδικής Οικολογικής Αξιολόγησης (ΕΟΑ) και Γνωμάτευση Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) για το Σχέδιο Αειφόρου Ανάπτυξης Εθνικού Δασικού Πάρκου (ΕΔΠ) Ακάμα τον Ιούνιο και τον Σεπτέμβριο 2021, αντίστοιχα, χωρίς να έχουν προηγουμένως θεσπιστεί ειδικοί στόχοι διατήρησης για τις περιοχές του δικτύου Natura 2000 Ειδική Ζώνη Διατήρησης (ΕΖΔ) και Ζώνη Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) Χερσόνησος Ακάμα. Όπως διευκρίνισε το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) με την απόφασή του στις συνεκδικασθείσες υποθέσεις C-27/25 και C-356/25, η θέσπιση ειδικών στόχων διατήρησης για τις περιοχές του δικτύου Natura 2000 αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για τη διενέργεια έγκυρης δέουσας εκτίμησης επιπτώσεων, σύμφωνα με το άρθρο 6(3) της Οδηγίας για τους Οικοτόπους (92/43/ΕΟΚ). Σημειώνεται ότι τον Μάρτιο 2024 η Κυπριακή Δημοκρατία παραπέμφθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στο Δικαστήριο της ΕΕ, λόγω συνεχιζόμενης μη συμμόρφωσης με την Οδηγία για τους Οικοτόπους (92/43/ΕΟΚ).
Σύμφωνα με την Ελεγκτική Υπηρεσία, πέραν του θεμελιώδους ζητήματος που προκύπτει από τη μη θέσπιση ειδικών στόχων διατήρησης, ο έλεγχος εντόπισε σημαντικές αδυναμίες στον τρόπο με τον οποίο περιβαλλοντικά ουσιώδεις παράμετροι του έργου εξειδικεύτηκαν, ενσωματώθηκαν στα κατασκευαστικά σχέδια και παρακολουθήθηκαν κατά την εκτέλεση. Παρότι αναγνωρίζεται ότι η περιβαλλοντική αξιολόγηση δεν υποκαθιστά τον λεπτομερή τεχνικό σχεδιασμό και ότι ορισμένες τεχνικές παράμετροι είναι δυνατό να εξειδικεύονται κατά τη μελέτη ή την κατασκευή ενός έργου, επισημαίνεται ότι οι επιλογές αυτές δύνανται να μεταβάλουν ουσιωδώς το είδος ή την έκταση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Ως εκ τούτου, πρέπει να διασφαλίζεται ότι καλύπτονται από την προηγηθείσα αξιολόγηση και τους περιβαλλοντικούς όρους. Σε αντίθετη περίπτωση, θα πρέπει να επαναξιολογούνται πριν από την εφαρμογή τους. Στην προκειμένη περίπτωση, σειρά ζητημάτων χρειάστηκε να αντιμετωπιστεί μετά την έναρξη των κατασκευαστικών εργασιών, όταν είχαν ήδη πραγματοποιηθεί επεμβάσεις, γεγονός που οδήγησε σε αναστολή εργασιών για μεγάλο χρονικό διάστημα, ανάγκη πρόσθετων μέτρων, τροποποιήσεων και, σε ορισμένες περιπτώσεις, εργασιών αποκατάστασης και πρόσθετου κόστους.
Απόκλιση κατασκευαστικών σχεδίων από τους όρους της Περιβαλλοντικής Αρχής: Όπως προέκυψε από επισκόπηση των κατασκευαστικών σχεδίων που ετοιμάστηκαν τον Οκτώβριο του 2021, η Ελεγκτική Υπηρεσία διαπίστωσε παραβάσεις των σχετικών όρων που έθεσε η Περιβαλλοντική Αρχή για τα υδραυλικά έργα (γεφύρια και οχετοί) και τις διατομές των δρόμων του οδικού δικτύου του ΕΔΠ Ακάμα. Όπως σημειώνεται, οι αποκλίσεις των σχεδίων από τους νομικά δεσμευτικούς όρους της Περιβαλλοντικής Αρχής, αλλά και οι επιπτώσεις των τελικών κατασκευαστικών σχεδίων θα έπρεπε να είχαν εντοπιστεί από το Τμήμα Περιβάλλοντος και το Τμήμα Δασών πριν από την τελική έγκριση των κατασκευαστικών έργων και την έναρξη των κατασκευαστικών εργασιών.
Αποκλίσεις από τα κατασκευαστικά σχέδια κατά το στάδιο υλοποίησης του έργου: Από τις επιτόπιες επισκέψεις που πραγματοποίησε και από τη διερεύνηση καταγγελιών που έλαβε η Ελεγκτική Υπηρεσία, διαπιστώνονται αποκλίσεις από τα κατασκευαστικά σχέδια κατά την εκτέλεση των έργων. Οι αποκλίσεις αυτές αφορούν τις διατομές δρόμων, τις εκσκαφές και υπερεσκαφές, τα υδραυλικά έργα, καθώς και τους καθορισμένους και αδειοδοτημένους χώρους εναπόθεσης αποβλήτων εκσκαφών, κατασκευών και κατεδαφίσεων.
Παρακολούθηση των όρων της Συμπληρωματικής Έκθεσης ΕΟΑ, η οποία εκδόθηκε από την Περιβαλλοντική Αρχή τον Μάρτιο 2024: Η Ελεγκτική Υπηρεσία τονίζει ότι η προστασία μιας περιβαλλοντικά ευαίσθητης περιοχής δεν μπορεί να βασίζεται στον εκ των υστέρων εντοπισμό προβλημάτων. Είναι ενδεικτικό ότι, μετά την έναρξη των έργων, επιβλήθηκαν 19 συμπληρωματικοί ή τροποποιημένοι περιβαλλοντικοί όροι. Όπως αναφέρεται, κατά τον έλεγχο που διενήργησε η Ελεγκτική Υπηρεσία, διαπιστώθηκε ότι 17 από αυτούς τους όρους, οι οποίοι αφορούν την υδροδότηση των κόμβων υποδομών διαχείρισης και εξυπηρέτησης επισκεπτών του ΕΔΠ Ακάμα, τα ρείθρα, τους τοίχους αντιστήριξης, τις εκσκαφές, καθώς και τα όμβρια ύδατα και διαβρώσεις του οδικού δικτύου του ΕΔΠ Ακάμα, δεν έχουν ακόμη εκπληρωθεί πλήρως. Παράλληλα, όσον αφορά τους υπόλοιπους 2 από τους 19 συμπληρωματικούς ή τροποποιημένους όρους που αφορούν τις υπερεκσκαφές, τονίζεται ότι δεν μπορεί να ανατραπεί η περιβαλλοντική επιβάρυνση που δημιουργήθηκε.
Ενδεχόμενη ασυμβατότητα μεταξύ των όρων της Περιβαλλοντικής Αρχής και των όρων πρόσφατου διαγωνισμού: Σε σχέση με διαγωνισμό που έχει δημοσιεύσει πρόσφατα το Τμήμα Δασών, ο οποίος αφορά την παροχή υπηρεσιών συμβούλων μελετητών για τροποποίηση της μελέτης και επίβλεψης της Φάσης Α’ για τη βελτίωση του οδικού δικτύου στο ΕΔΠ Ακάμα, σημειώνεται ότι ενδεχομένως προκύπτει ασυμβατότητα με τους όρους της Συμπληρωματικής Έκθεσης ΕΟΑ και σχετικής Έκθεσης Συμμόρφωσης για τον κύριο δασικό δρόμο Άβακα-Λίπατης και τα υδραυλικά έργα στον Άβακα ποταμό.
Αδυναμίες/ελλείψεις αξιολόγησης και παραβάσεις/τροποποιήσεις όρων για τον Δρόμο Λουτρά Αφροδίτης-Φοντάνα Αμορόζα: Η Ελεγκτική Υπηρεσία διαπιστώνει αδυναμίες και ελλείψεις στη διαδικασία που ακολουθήθηκε από το Τμήμα Περιβάλλοντος, στο πλαίσιο της δέουσας εκτίμησης των επιπτώσεων του έργου βελτίωσης του δρόμου Λουτρά Αφροδίτης-Φοντάνα Αμορόζα, αλλά και παραβάσεις και τροποποιήσεις, χωρίς επιστημονική τεκμηρίωση και επαρκή αιτιολόγηση, των νομικά δεσμευτικών όρων της Έκθεσης ΕΟΑ και της Γνωμάτευσης ΣΜΠΕ για το Σχέδιο Αειφόρου Ανάπτυξης ΕΔΠ Ακάμα. Διαπιστώνονται εκ νέου αδυναμίες αντίστοιχης φύσης που εντοπίστηκαν κατά την περιβαλλοντική αξιολόγηση των έργων της Φάσης Α’ για τη βελτίωση του οδικού δικτύου του ΕΔΠ Ακάμα, οι οποίες συνέτειναν στην ελλιπή αξιολόγηση του έργου. Σημειώνεται ότι, σε επιτόπια επίσκεψη που πραγματοποίησε η Ελεγκτική Υπηρεσία τον Απρίλιο 2026, διαπιστώθηκε η επικινδυνότητα του δρόμου Λουτρά Αφροδίτης-Φοντάνα Αμορόζα και για αυτό εισηγήθηκε όπως εφαρμοστεί άμεσα ο σχετικός όρος της Έκθεσης ΕΟΑ σε σχέση με την ελεγχόμενη πρόσβαση του κοινού στο συγκεκριμένο δρόμο.
Τερματισμός παράνομων δραστηριοτήτων και αυθαίρετων επεμβάσεων: Η Ελεγκτική Υπηρεσία τονίζει ότι μέχρι σήμερα δεν έχουν εκπληρωθεί 2 νομικά δεσμευτικοί και ουσιώδεις όροι της Έκθεσης ΕΟΑ και της Γνωμάτευσης ΣΜΠΕ για το Σχέδιο Αειφόρου Ανάπτυξης ΕΔΠ Ακάμα, οι οποίοι αφορούν τον τερματισμό παράνομων δραστηριοτήτων και αυθαίρετων επεμβάσεων. Σύμφωνα με τους συγκεκριμένους όρους, τα παράνομα καταλύματα/υποστατικά εντός του ΕΔΠ Ακάμα και των περιοχών του Δικτύου Natura 2000 θα έπρεπε να έχουν απομακρυνθεί και οι παρανομίες θα έπρεπε να αρθούν το συντομότερο δυνατό και εάν είναι δυνατό πριν τη λειτουργία του ΕΔΠ Ακάμα. Παράλληλα, θα έπρεπε να κλείσουν οι παράνομοι δρόμοι και οι αυθαίρετες προσβάσεις, ιδιαίτερα προς την Θαλάσσια Προστατευόμενη Περιοχή Λάρα-Τοξεύτρα, η οποία αποτελεί τη μοναδική Ειδικά Προστατευόμενη Περιοχή Μεσογειακής Σημασίας σε ολόκληρη την Κύπρο. Μάλιστα, τονίζεται ότι δεν έχει σημειωθεί πρόοδος για την απομάκρυνση των παράνομων υποστατικών, αλλά αντιθέτως αυτά αυξάνονται και κινητά αναψυκτήρια μετακινούνται ελεύθερα, εν τη απουσία εποπτείας στην περιοχή.
Πολυετείς καθυστερήσεις από την ημερομηνία εντοπισμού της παράβασης μέχρι την καταχώριση ποινικών υποθέσεων ή την επιβολή μέτρων για αποκατάσταση της νομιμότητας: Όπως επισημαίνεται, ακόμη και σε περιπτώσεις όπου εκδόθηκαν διατάγματα κατεδάφισης, αυτά δεν εκτελέστηκαν, γεγονός που δημιουργεί σοβαρούς προβληματισμούς σε σχέση με την ανοχή που επιδεικνύουν οι αρμόδιες αρχές (Επαρχιακός Οργανισμός Αυτοδιοίκησης Πάφου, Δήμος Ακάμα ή/και Επαρχιακή Διοίκηση Πάφου). Για το θέμα της καθυστέρησης της επιβολής μέτρων και εκτέλεσης διαταγμάτων κατεδάφισης σε περιβαλλοντικά ευαίσθητες περιοχές, η Ελεγκτική Υπηρεσία αναφέρει ότι προτίθεται να εκδώσει ξεχωριστή Ειδική Έκθεση.
Ανακαίνιση υφιστάμενου εστιατορίου και διοργάνωση ιδιωτικού πάρτι στον Άγιο Γεώργιο Πέγειας χωρίς τις απαιτούμενες άδειες και περιβαλλοντικές εγκρίσεις: Στα πλαίσια ανακαίνισης υφιστάμενου εστιατορίου στον Άγιο Γεώργιο Πέγειας, κατά τον Απρίλιο 2025 η Ελεγκτική Υπηρεσία διαπίστωσε ότι διεξήχθησαν οικοδομικές εργασίες, χωρίς να έχει υποβληθεί σχετική μελέτη και χωρίς να έχει εκδοθεί σχετική Έκθεση ΕΟΑ από την Περιβαλλοντική Αρχή, δεδομένου ότι το συγκεκριμένο έργο χωροθετείται εντός και πλησίον των περιοχών του δικτύου Natura 2000 ΕΖΔ και ΖΕΠ Χερσόνησος Ακάμα. Επιπλέον, διαπιστώθηκε ότι δεν δόθηκε οποιαδήποτε σχετική έγκριση από το Υπουργικό Συμβούλιο, δεδομένου ότι ορισμένες οικοδομές χωροθετούνται εντός της καθορισμένης Ζώνης Προστασίας Παραλίας. Στον περίβολο του εστιατορίου διαπιστώθηκε ότι τον Αύγουστο 2025 τοποθετήθηκε εξέδρα με προβολείς και ηχεία για τη διοργάνωση συναυλίας, στο πλαίσιο ιδιωτικού πάρτι γνωστού επιχειρηματία, χωρίς να έχει εξασφαλιστεί και χωρίς να προηγηθεί η νενομισμένη διαδικασία δέουσας εκτίμησης επιπτώσεων και έκδοσης περιβαλλοντικής έγκρισης. Λόγω της σοβαρότητας του θέματος, η Ελεγκτική Υπηρεσία έχει προβεί στην υποβολή καταγγελίας προς την Ανεξάρτητη Αρχή Κατά της Διαφθοράς, η εξέταση της οποίας δεν έχει ακόμα ολοκληρωθεί.
Τέλος, λόγω της σοβαρότητας των θεμάτων που καταγράφονται στην Ειδική Έκθεση, η Ελεγκτική Υπηρεσία προτίθεται να την διαβιβάσει στον Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, ζητώντας όπως ασκώντας, κατά την κρίση του, τις συνταγματικές του εξουσίες, να αποφασίσει κατά πόσο συντρέχει λόγος διερεύνησης του ενδεχομένου διάπραξης αδικημάτων.
Το Terra Cypria – Το Κυπριακό Ίδρυμα Προστασίας του Περιβάλλοντος επισημαίνει τα ακόλουθα:
- Όπως προκύπτει από την Ειδική Έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας, οι ανησυχίες και οι καταγγελίες των περιβαλλοντικών οργανώσεων για τις αποκλίσεις μεταξύ των περιβαλλοντικών όρων και των κατασκευαστικών σχεδίων της Φάσης Α’ για τη βελτίωση του οδικού δικτύου του ΕΔΠ Ακάμα ήταν απολύτως βάσιμες και δικαιολογημένες.
- Λαμβάνοντας υπόψη τις πιο πρόσφατες θέσεις της Γενικής Διεύθυνσης Περιβάλλοντος του Υπουργείου Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος, όπως αυτές επισυνάπτονται στην Ειδική Έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας, παρατηρείται μία ιδιαίτερα ανησυχητική στάση άρνησης των αδυναμιών, ανεπαρκειών, παρατυπιών και λαθών που έχουν καταγραφεί μέχρι σήμερα. Υπενθυμίζεται ότι όλες ανεξαιρέτως οι συναρμόδιες αρχές, πλην του Τμήματος Δασών, καθώς και όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη, έχουν αναγνωρίσει εξαρχής, γραπτώς και με δημόσιες τοποθετήσεις τους, τις αποκλίσεις μεταξύ των περιβαλλοντικών όρων και των κατασκευαστικών σχεδίων ή/και εργασιών.
- Παράλληλα, αναφορικά με τις σχετικές απόψεις του Δήμου Ακάμα, οι οποίες επίσης επισυνάπτονται στην Ειδική Έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας, λυπούμαστε να παρατηρήσουμε ότι, την ίδια στιγμή που η Αρχή Τοπικής Αυτοδιοίκησης παραγνωρίζει ή/και παραβιάζει τις διατάξεις της ισχύουσας περιβαλλοντικής νομοθεσίας, απαξιώνει, στοχοποιεί και δυσφημίζει τις περιβαλλοντικές οργανώσεις, οι οποίες αναδεικνύουν προβλήματα και καταγγέλλουν παραβάσεις σε μία τόσο σημαντική προστατευόμενη περιοχή όπως η Χερσόνησος Ακάμα, έχοντας ως γνώμονα την διασφάλιση της αειφόρου ανάπτυξης των τοπικών κοινοτήτων και του γενικού δημοσίου συμφέροντος.
Καταλήγοντας, το Terra Cypria – Το Κυπριακό Ίδρυμα Προστασίας του Περιβάλλοντος ζητά την ορθή εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας και τον πλήρη σεβασμό της νενομισμένης διαδικασίας εκτίμησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων, στη βάση των σχετικών προνοιών των Αποφάσεων του Υπουργικού Συμβουλίου, αλλά και της πρόσφατης απόφασης του Δικαστηρίου της ΕΕ. Σε αυτά τα πλαίσια, το Υπουργείο Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος θα πρέπει να διασφαλίσει τη θέσπιση ειδικών στόχων διατήρησης και κατάλληλων μέτρων διαχείρισης των περιοχών του δικτύου Natura 2000 ΕΖΔ και ΖΕΠ Χερσόνησος Ακάμα, και ακολούθως τον επανασχεδιασμό και την επαναξιολόγηση όλων ανεξαιρέτως των φάσεων και των έργων του Σχεδίου Αειφόρου Ανάπτυξης ΕΔΠ Ακάμα.
